Czym jest zachowek? Jak dochodzić praw do zachowku? Komu przysługuje zachowek?

Te i inne pytania dotyczące praw do zachowku bardzo często pojawiają się w mojej praktyce. W celu rozwiania najważniejszych wątpliwości przedstawiam poniżej najistotniejsze informacje w tej materii.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zachowek jest roszczeniem pieniężnym, które przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom, prawnukom itd.), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Innymi słowy w sytuacji, gdy dziecko (wnuk, prawnuk itd.) lub małżonek lub rodzic spadkodawcy byłby powołany do spadku z ustawy, ale spadku nie otrzymał, gdyż spadkodawca zadysponował spadkiem w inny sposób (np. sporządził testament na rzecz określonej osoby albo dokonał za życia darowizny wyczerpującej cały spadek lub znaczną jego część), tym pominiętym osobom przysługuje roszczenie o zachowek. Zachowku można domagać się od tego, kto spadek otrzymał, czyli od spadkobiercy testamentowego lub od obdarowanego (lub obdarowanego z tytułu zapisu windykacyjnego). W przypadku, gdy osoba uprawniona do zachowku nie otrzymała go ani od samego spadkodawcy (np. w postaci darowizny dokonanej za życia), ani od osoby obowiązanej do zapłaty zachowku, wówczas uprawnionemu przysługuje roszczeni o zapłatę określonej sumy pieniężnej. Oznacza to, że proces o zachowek jest procesem o zapłatę określonej kwoty pieniężnej.

Rozpatrując uprawnienie do zachowku i ewentualne wszczęcie postępowania sądowego należy wziąć pod uwagę, że przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę. Nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Wynika z tego, że w przypadku darowizn dokonanych na rzecz osób uprawnionych do zachowku do spadku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę bez względu na to kiedy zostały dokonane, co w praktyce może oznaczać konieczność doliczenia do spadku darowizn dokonanych na rzecz osoby uprawnionej do zachowku przed wieloma laty. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek

Przed wytoczeniem postępowania należy zweryfikować czy roszczenie o zachowek nie uległo przedawnieniu. Termin przedawnienia tych roszczeń wynosi 5 lat od daty ogłoszenia testamentu, bądź od otwarcia spadku tj. śmierci spadkodawcy (w przypadku dochodzenia zachowku od obdarowanego lub uprawnionego z tytułu zapisu windykacyjnego).

Zachowek nie będzie przysługiwał osobom wydziedziczonym. Zgodnie z kodeksem cywilnym spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku poprzez wydziedziczenie, w następujących sytuacjach:

  1. uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  2. uprawniony do zachowku dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  3. uprawniony do zachowku uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z treści testamentu. W sytuacji, gdy osoba uprawniona do zachowku kwestionuje podstawy wydziedziczenia, wówczas może w toku procesu o zachowek wykazywać, że wydziedziczenie nastąpiło bez stosownej podstawy prawnej lub faktycznej.

Skomentuj