Testament jest jedyną przewidzianą w prawie polskim czynnością, którą można rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci. Jeden testament może zawierać postanowienia tylko jednej osoby (stąd niedopuszczalne są np. testamentu wspólne małżonków). Testament można w każdej chwili odwołać albo zmienić.

Kiedy testament jest ważny?

Testament może być sporządzony i odwołany wyłącznie przez osobę o pełnej zdolności do czynności prawnych. Testamentu nie mogą więc sporządzić osoby niepełnoletnie, ani ubezwłasnowolnione. Nie można też sporządzić ani odwołać testamentu przez swojego przedstawiciela. W przypadku sporządzenia testamentu przez osobę pozostającą w stanie wyłączającą świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, testament taki jest nieważny. Oznacza to, że nawet jeżeli dana osoba nie jest ubezwłasnowolniona, ale jej stan zdrowia zakłóca racjonalne myślenie, podejmowanie decyzji, rozumienie rzeczywistości, czy też zaburza funkcje myślowe (może tak być np. w przypadku osób w podeszłym wieku, cierpiących na demencję czy chorobę Alzheimera), osoba taka nie może w sposób ważny sporządzić testamentu. Z drugiej strony osoba cierpiąca na dysfunkcje ruchowe, niepełnosprawna czy wręcz sparaliżowana może sporządzić ważny testament, pod warunkiem że czynności tej dokonuje w sposób swobodny i w pełni świadomy. Nieważny jest także testament sporządzony pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu, jak też testament sporządzony pod wpływem groźby.

Formy testamentu

Testament może być w sposób ważny sporządzony w kilku formach. Przede wszystkim można sporządzić testament własnoręcznie. Będzie on ważny, jeżeli zostanie w całości sporządzony pismem ręcznym (nie można testamentu wydrukować na drukarce i go podpisać). Testament własnoręczny musi zawierać datę i podpis.

Testament można też sporządzić w formie aktu notarialnego, co jest najpewniejszą formą dokonania tej czynności. Oryginał testamentu przechowuje notariusz, zaś spadkodawca dostaje jego odpisy.

Przepisy Kodeksu cywilnego regulują także sporządzenie testamentu alograficznego czyli urzędowego. Jest to testament sporządzany przed osobą urzędową taką jak: wójt, starosta, marszałek, sekretarz powiatu lub gminy, kierownik urzędu stanu cywilnego. Najczęściej w praktyce spotyka się testamenty sporządzane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Czynność taka podlega niewielkiej opłacie skarbowej i jest z niej sporządzany protokół, który zawiera ostatnią wolę spadkodawcy. Testament urzędowy sporządza się w obecności dwóch świadków. Warto także wiedzieć, że w ten sposób testamentu nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme.

Często zdarzają się pytania o testament ustny. Jest to szczególna forma testamentu, która może być wykorzystywana tylko w ściśle określonych okolicznościach. Otóż testament ustny można sporządzić wyłącznie w sytuacji istnienia obawy rychłej śmierci, albo gdy wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe. W takich sytuacjach spadkodawca może wyrazić swoją ostatnią wolę w obecności co najmniej trzech świadków. Treść takiego testamentu powinna być w ciągu jednego roku od złożenia testamentu spisana i podpisana przez spadkodawcę i dwóch świadków lub przez wszystkich świadków.

Prawo dopuszcza także inne formy testamentów szczególnych: testament sporządzony na morskim statku powietrznym lub morskim oraz testamenty wojskowe.

Treść testamentu

Testament zawiera przede wszystkim rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci. W polskim prawie nie istnieje model testamentu działowego, w którym dana osoba – spadkodawca – rozporządza swoim majątkiem na wypadek śmierci poprzez przydzielanie określonych przedmiotów czy praw majątkowych konkretnym osobom. Inaczej mówiąc – w testamencie nie można domu przydzielić jednemu synowi, pieniędzy drugiemu synowi, a samochodu trzeciemu. W testamencie spadkodawca powołuje do spadku lub do jego części określoną osobę lub kilka osób. Najczęściej powołanie do części spadku wyraża się w testamentach ułamkiem, np. „powołuję do 1/3 spadku syna XXX, do 1/3 spadku wnuka ZZZ, a do 1/3 spadku siostrzeńca YYY”.

Spadkodawca może w testamencie powołać określonego spadkobiercę niejako „zapasowego” na wypadek, gdyby pierwszy spadkobierca nie mógł lub nie chciał dziedziczyć. Testament może też zawierać zapis, który polega na tym, że spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby, np. może zobowiązać spadkobiercę aby przekazał określony przedmiot danej osobie, czy zapłacił jej oznaczoną kwotę. W ostatnim czasie wprowadzono do Kodeksu cywilnego instytucję zapisu windykacyjnego. Zapis windykacyjny może być umieszczony wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, a polega on na tym, że osoba będąca zapisobiercą z chwilą otwarcia spadku (tj. śmierci spadkodawcy) nabywa określony w zapisie przedmiot czy prawo majątkowe.

Spadkodawca może też w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem. Jest to polecenie. Pamiętać jednak należy, że polecenie jest instytucją której nie można wyegzekwować od osoby zobowiązanej. Oznacza to, że nie można przed sądem dochodzić wykonania polecenia a później dążyć do jego wykonania w drodze egzekucyjnej. Polecenie ma bardziej charakter moralny, czy etyczny, a nie prawny.

W testamencie można też powołać jego wykonawcę. Instytucja wykonawcy testamentu, choć w Polsce rzadko spotykana, może jednak być pożyteczna zwłaszcza w przypadku dziedziczenia przez kilka osób znacznych mas majątkowych. Rozdzielenie majątku, sposób podziału, wykonanie zapisów, przekazanie przedmiotów bardzo często są przedmiotem sporu między spadkobiercami. Z tego względu w takich sytuacjach warto powołać wykonawcę testamentu, który będzie zobowiązany zarządzać majątkiem spadkowym, spłacić długi, wykonać zapisy i polecenia i wydać majątek spadkobiercom.

Skomentuj