Spółka jawna jest jedną z najprostszych i najpopularniejszych form wykonywania działalności gospodarczej. Spółki jawne zbliżone są w swej konstrukcji do spółek cywilnych. Istotą spółki jawnej jest prowadzenie przedsiębiorstwa przez dwie lub więcej osób pod własną firmą (nazwą). Wspólnikiem spółki jawnej mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, przy czym każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczeń całym swym majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny (wtórny), albowiem wspólnik odpowiada dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Spółka jawna jest odrębnym podmiotem prawa, choć nie posiada osobowości prawnej. O spółkach jawnych mówi się że są tzw. ułomnymi osobami prawnymi, albowiem ustawa daje im zdolność do wykonywania czynności prawnych, pozywania i bycia pozywanym. Zatem spółka jawna gromadzi swój własny – niezależny od wspólników – majątek. Jest podmiotem praw i obowiązków. Ponadto spółka dla swego powstania – poza zawarciem umowy w formie pisemnej – wymaga rejestracji w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Cechy te wyróżniają spółkę jawną od spółek cywilnych, albowiem spółka cywilna nie posiada podmiotowości prawnej.

Umowa spółki jawnej powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności, co w sposób znaczący ułatwia jej założenie. Nie ma także żadnych wymagań co do wysokości wkładu wnoszonego przez wspólników do spółki. Wkładem mogą być pieniądze, a także rzeczy, prawa oraz usługi czy praca świadczona przez wspólników na rzecz spółki. Wkłady mogą mieć zatem charakter pieniężny i niepieniężny.

Spółkę jawną może reprezentować każdy wspólnik, który nie został pozbawiony prawa reprezentacji. Prawa reprezentowania spółki nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Często zdarza się jednak, że wspólnicy określają sposób reprezentacji spółki w oparciu o wartość podejmowanych czynności. Dlatego też przed zawarciem umowy z określoną spółką jawną należy sprawdzić w rejestrze (który dostępny jest teraz w całości w internecie, a wypis z KRS wydrukowany z internetu ma tę samą moc prawną jak wypis pobrany z sądu) jaki jest sposób reprezentacji spółki. W spółkach jawnych niedopuszczalne jest utworzenie zarządu ani powierzenie prowadzenia spraw spółki osobom innym niż wspólnicy.

Umowa spółki może przewidywać, że prawa udziałowe wspólnika mogą być przeniesione na inną osobę. Dlatego dopuszczalna jest zmiana składu wspólników, choć wymaga to zgody wszystkich pozostałych.

Wspólnicy mają prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, chyba że w drodze umowy lub orzeczeniem sądu zostali pozbawieni tego prawa. Co do zasady prowadzenie spraw spółki przez wspólnika nie rodzi prawa do wynagrodzenia, choć można w tym zakresie umówić się inaczej. Podobnie zasadą jest, że wspólnikowi przysługuje prawo otrzymywania odsetek w wysokości 5% swojego udziału kapitałowego nawet jeśli spółka poniosła stratę. Jednakże prawo to można również ograniczyć.

Spółka jawna posiada zdolność upadłościową i likwidacyjną. Może być więc podmiotem postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego.

Spółki jawne posiadają dość elastyczną konstrukcję, którą w pewnych granicach można regulować. Dzięki temu spółka jawna może być prostym i skutecznym narzędziem prowadzenia działalności gospodarczej. Istotą funkcjonowania spółki jest umowa. W umowie wspólnicy ustanawiają najważniejsze zasady działania spółki. Dzięki umowie można zapobiec wielu problemom powstałym np. na skutek śmierci jednego ze wspólników. Dlatego bardzo ważne jest odpowiednie i profesjonalne skonstruowanie umowy, aby spółka służyła wspólnikom i mogła się rozwijać.

Spółka jawna podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Założenie spółki jawnej nie kosztuje wiele. Jak wskazano wyżej nie ma minimalnych ograniczeń co do wysokości wkładu do spółki. Ponadto wspólnicy rejestrujący spółkę zobowiązani są uiścić 500 zł tytułem opłaty za wpis w KRS oraz 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Skomentuj